Premium

Teylers Museum Haarlem eert Renaissance- kunstenaar Rafaël

Teylers Museum Haarlem eert Renaissance- kunstenaar Rafaël
Francesco Faraone Aquila (ca. 1676-1740), School van Athene, ca. 1690-1722, gravure.
© Collectie Teylers Museum

Het was alsof de duivel ermee speelde: op donderdagmiddag 12 maart - twee dagen eerder dan gepland - was de Lang leve Rafaël-tentoonstelling in het Prentenkabinet van Teylers Museum in Haarlem klaar. Twee uur later verordonneerde de regering de sluiting van alle culturele instellingen in verband met het coronavirus.

Heel jammer en ook een beetje zuur, zegt Marleen Ram van het museum. Het is haar eerste tentoonstelling die ze als conservator Kunstverzamelingen maakt als opvolger van Terry van Druten, die gepromoveerd is tot hoofdconservator. „Ik hoop dat de mensen als alles weer open gaat het staartje van de expositie - die tot 6 juni moet lopen - kunnen meepakken.”

Teylers Museum Haarlem eert Renaissance- kunstenaar Rafaël
Wenceslaus Hollar (1607-1677), Portret van Rafaël, 1651, ets.
© Collectie Teylers Museum

Reden om Rafaël (1483-1520) te eren is het feit dat het op 6 april precies 500 jaar geleden is dat de kunstenaar overleed. Teylers Museum heeft de belangrijkste collectie werken van en over Rafaël in Nederland. De collectie telt sinds 1790 twaalf originele tekeningen door Rafaël, afkomstig uit de collectie van koningin Christina van Zweden. In verband met hun kwetsbaarheid moeten zij in het donker blijven. Naast originele Rafaëls bezit Teylers Museum ongeveer 200 gravures, etsen en houtsneden van Rafaëls bekendste werken door andere kunstenaars. Maar liefst 45 prenten naar Rafaël had Ram uit de collectie verzameld om te tonen in het Prentenkabinet. „Daar zitten prachtige exemplaren bij, zoals een prentreeks naar Rafaëls beroemde fresco’s in de Stanze di Raffaello. Dit was een duur verzamelobject.”

Om zijn naam en werk bij een groter publiek bekend te maken, werkte Rafaël samen met graveur Marcantonio Raimondi. Zo raakte zijn werk al in de zestiende eeuw wijdverspreid in Europa en werd hij daardoor steeds beroemder.

Teylers Museum Haarlem eert Renaissance- kunstenaar Rafaël
Raffaello Morghen (1758-1833), ‘Madonna della Sedia’, ca. 1793. Gravure en ets.
© Collectie Teylers Museum

Engeltjes

Zijn prachtige madonna’s zijn zo altijd populair gebleven. En wie kent ze niet: de twee engeltjes onderaan de voeten van de Sixtijnse Madonna in Dresden? Ze prijken op talloze objecten: van koektrommels tot zeepjes en van suikerzakjes tot cadeauverpakkingen.

De prenten zijn vaak van hoge kwaliteit. Het zal bijvoorbeeld niet eenvoudig zijn geweest het enorme fresco de School van Athene uit het Vaticaan over te brengen op een veel kleinere koperplaat. Of om de huidplooien van de mollige baby in Rafaëls wereldberoemde schilderij Madonna della Sedia treffend te vertalen in een prent.

Rafaël en Michelangelo leefden in dezelfde tijd, net als Leonardo da Vinci. Eerstgenoemden werkten tegelijkertijd in het Vaticaan en het verhaal gaat dat de twee ook concurrenten waren. Zo zou Rafaël stiekem de Sixtijnse Kapel zijn binnengekomen toen Michelangelo daar aan het werk was. Wat hij daar zag beïnvloedde zijn latere werk. „We kennen Michelangelo van die gedraaide lichamen, vol spierbundels en zodra Rafaël zijn werk had gezien, zie je dat ook terugkomen in zijn werk. Hij moet een beetje tegen Michelangelo opgekeken hebben.”

Teylers Museum Haarlem eert Renaissance- kunstenaar Rafaël
Hendrick Goltzius (1558-1617), Triomf van Galatea, 1592, gravure.
© Collectie Teylers Museum

Een van de stukken in de tentoonstelling is de reproductie van Haarlemmer Hendrick Goltzius (1558-1617) van de Triomf van Galatea (1592), door Rafaël gemaakt in de Villa Farnesina in Rome. Goltzius heeft deze fresco met eigen ogen gezien op zijn reis door Italië. „Hij heeft daar waarschijnlijk eerst een tekening van gemaakt en die tekening overgebracht op een koperplaat en vervolgens meerdere keren afgedrukt.” Volgens Ram is dit echt een van de topstukken. „Hendrick Goltzius is een van mijn lievelingskunstenaars die heel goed in onze collectie is vertegenwoordigd.”

„Het is dit jaar dus 500 jaar geleden dat Rafaël overleed en hij verdient extra aandacht. Zeker omdat er in Nederland heel weinig werk van hem is. Teylers Museum heeft de grootste collectie tekeningen van Rafaël en daar willen we toch wel even bij stilstaan. Ik hoop echt dat het museum voor 6 juni weer open kan zodat mensen het ook nog met eigen ogen kunnen zien’’, besluit Ram.