Premium

De Tweede Wereldoorlog duurde op Texel tot 20 mei 1945: Europa’s laatste slagveld [video]

Texel

Op 6 april 1945 kwamen de Georgische soldaten – voormalige krijgsgevangenen - op Texel in opstand tegen hun broodheer de Duitse Wehrmacht.

Oorlogsgeweld kende Texel tot die nacht nauwelijks. Tussen middernacht en de vroege ochtend werden 450 Duitse soldaten vermoord. Als tegenreactie zette de Wehrmacht honderden zwaar bewapende soldaten op de boot naar Texel.

Missie: de opstand de kop indrukken. De Russenoorlog kostte 117 Texelaars, 565 Georgiërs en rond de 600 Duitsers het leven. Huizen en boerderijen werden verwoest.

Op 20 mei was met de komst van de Canadezen en Engelsen de Russenoorlog beslecht. Twee weken na de bevrijding elders in Nederland. Zeven mensen vertellen over hun betrokkenheid bij De Russenoorlog, Europa’s laatste slagveld.

Lees hier alle verhalen over 75 jaar bevrijding

Lees ook: Tien willekeurige Texelaars werden door de Duitsers gefusilleerd. Herdenking Russenoorlog dankzij film tóch voor iedereen toegankelijk [video]

Lees ook: 59 Russische granaten in voortuin op Texel: ’O, dit is echt serieus’

Wie: Amateur-historicus Gelein Jansen (73), Texel

Hoe: Ouders maakten opstand mee

’Samen met mijn opa en een koe vluchtten mijn ouders, die verloofd waren, het huis uit. Ze werden door Georgische soldaten gewaarschuwd dat de Duitsers noordelijker oprukten. Met dertig andere Texelaars werden ze op een niet meer bestaande boerderij in Waalenburg opgevangen, en wachtten daar veilig de oorlog af. Ademloos luisterde ik als kind naar deze verhalen. Tijdens mijn rondleidingen in Eierland vertel ik over de opstand. Binnen- en buitenlandse media vragen mij te vertellen over de Russenoorlog. Soms ga ik een week met ze op pad. De Georgische opstand fascineert mensen wereldwijd.’

De Tweede Wereldoorlog duurde op Texel tot 20 mei 1945: Europa’s laatste slagveld [video]
Gelein Jansen

Wie: Documentaire en filmmaker Arnold van Bruggen (40), Texel

Hoe: Maakte documentaire ’De Russenoorlog’ (2009)

’De Russenopstand was al jong een mysterie voor mij. Als de Georgische ambassadeur en geestelijken de slachtoffers op Texel kwamen herdenken, keek ik. Die documentaire kón niet uitblijven. Vooral de nasleep van de oorlog raakt me. Moest de Texelse bevolking de Georgische soldaten nu zien als bevrijders, goede muiters of redden ze zichzelf met een opstand van de ondergang? Ze moesten immers weer terug naar de communistische Sovjet-Unie en hadden meegevochten met fascisten. Die emotionele discussie werd in menige Texelse huiskamer gevoerd. In het kader van 75 jaar vrijheid is de documentaire te bekijken www.derussenoorlog.nl’

De Tweede Wereldoorlog duurde op Texel tot 20 mei 1945: Europa’s laatste slagveld [video]
Arnold van Bruggen
© Bernhard Müller

(Bekijk hier een voorproefje van de documentaire. Tekst loopt door onder de video)

Wie: Maartje Druif-Drijver (98), Texel

Hoe: Russenoorlog meegemaakt

’Ik was verloofd met een marinier, later mijn man, en woonde bij mijn ouders in Oosterend. Een gezin met zes kinderen. Gek genoeg was het bij ons rustig, terwijl een paar kilometer verderop in Eierland en De Cocksdorp hevig gevochten werd. We hadden wel onderduikers, maar geen Georgiërs. Mijn vader hielp ze wel. ’s Nachts bracht hij ’undercover’ eten naar de schuren en boerderijen waar ze zich schuil hielden. Trok hij zijn lange leren jas aan, pet op en leek zo in het donker op een Duitser. Mijn vader was nergens bang voor dus had ik er ook alle vertrouwen in.’

De Tweede Wereldoorlog duurde op Texel tot 20 mei 1945: Europa’s laatste slagveld [video]
Maartje Druif

(Tekst loopt door onder de video)

Wie: Oud Hoofdredacteur Texelse Courant Harry de Graaf (79), Texel

Hoe: Interviewde betrokkenen over de opstand

’In de geschiedschrijving van de sovjets werd lange tijd verzwegen dat de Georgiërs in Duitse krijgsdienst waren gedurende de opstand. Dat veranderde toen een Russische en Georgische delegatie een bezoek aan Texel bracht. In de vuurtoren bekeken ze een tentoonstelling met foto’s van de muiters in Wehrmachtuniform, compleet met hakenkruisen. Ik was erbij voor de krant. De Russen raakten in shock. Ik zag de ontluistering op hun gezicht. Ze gingen uit van een heroïsch heldenverhaal. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie kon de Georgische delegatie beter met de realiteit omgaan: de Georgische krijgsgevangen probeerden te overleven in oorlogstijd.’

De Tweede Wereldoorlog duurde op Texel tot 20 mei 1945: Europa’s laatste slagveld [video]
Harry de Graaf

Wie: Actrice/castingdirector Madelief Blanken (30), Amsterdam

Hoe: Hoofdrol in de Nederlands-Georgische film ’De vliegenierster van Kazbek (2010)

’Mijn opa, oma en tante wonen op Texel, dus ik kende het verhaal over de opstand al. Door mijn rol dook ik nog meer in die geschiedenis. In de geromantiseerde film wordt de Texelse Marie verliefd op de Georgische soldaat Goga. Er móeten liefdes zijn ontstaan. Soldaten kregen tijdens de opstand onderdak bij vrouwen van wie de man in een werkkamp zat. Dan heb je ineens zo’n knappe ’exotische man’ in huis... Het moet voor Texelaars toch ook een cultuurshock zijn geweest, die donkere mannen met die vreemde taal op hun eiland. Dat fascineert me nog het meest. Die hele opstand is gruwelijk voor iedereen geweest.’

De Tweede Wereldoorlog duurde op Texel tot 20 mei 1945: Europa’s laatste slagveld [video]
Madelief Blanken

(Tekst loopt door onder de video)

Wie: Oorlogsschrijver Eric Lee (64), Londen

Hoe: Boek over de Russenoorlog (maart 2020)

’De Georgische opstand op Texel greep me aan. Ik hoorde er voor het eerst over tijdens mijn onderzoek in Georgië voor een boek over de vergeten revolutie tussen 1918 – 1921. Die alles verwoestende opstand, maar ook de band met de Texelaars die de Georgiërs hielpen onderduiken, móest het onderwerp van mijn nieuwe boek worden. Een logisch vervolg. ’Opstand van de Georgiërs, Texel het laatste slagveld van Nederland’ verschijnt in meerdere talen. Deze opstand mag niet vergeten worden.’

De Tweede Wereldoorlog duurde op Texel tot 20 mei 1945: Europa’s laatste slagveld [video]
Eric Lee

Wie: Guli Artemidze (68), Tbilisi in Georgië

Hoe: Dochter van Evgeni Artemidze

’In 1982 bezocht ik samen met mijn vader Texel. Ik wilde zien waar de opstand zich had afgespeeld. Mijn vader plande samen met de leider van het Georgische bataljon Loladze (begraven op de Georgische begraafplaats op De Hogeberg, red) al eerder een opstand toen ze gelegerd waren in Zandvoort. Ze wilden oprukken naar Amsterdam, de bezetter verslaan. Een onmogelijke opgave. Ook op Texel hadden ze contact met het verzet. Dat er zoveel burgers omgekomen zijn bij die opstand heeft mijn vader altijd betreurd. Ter nagedachtenis richtte hij aan huis zijn museumpje op. Hij is overleden, maar je kunt het nog steeds bezoeken in Manglisi.’

De Tweede Wereldoorlog duurde op Texel tot 20 mei 1945: Europa’s laatste slagveld [video]
Guli Artemidze
De Tweede Wereldoorlog duurde op Texel tot 20 mei 1945: Europa’s laatste slagveld [video]
Evgeni Artemidze bezocht in 1982 met zijn dochter Guli Texel.