Ondanks fopvaccin toch bijwerkingen: hoofdpijn terwijl geen echte coronaprik is gezet

© ANP

Arianne Mantel
Utrecht

Mensen die een prik hebben gehad waarin geen coronavaccin zat, melden toch opvallend vaak bijwerkingen. Zo’n 35% zegt na de eerste prik systemische bijwerkingen te hebben bemerkt als hoofdpijn, gewrichtspijn en vermoeidheid; bij de tweede prik meldt 32% soortgelijke klachten.

Dat komt voort uit een grote analyse van 12 wetenschappelijke artikelen. Die hadden betrekking op ruim 45.000 deelnemers, van wie zo’n 22.000 mensen een placeboprik (zonder werkende stof) kregen en meer dan 23.000 de echte vaccinatie tegen corona.

De geprikten wisten vooraf dus niet of ze het vaccin kregen toegediend of niet; dit had plaats in de onderzoeksfase. Het onderzoek is gepubliceerd op Jamanetwork.

Dergelijke klachten, die in dit geval schijnbaar door placebo’s worden opgewekt, worden noceboreacties genoemd. Overigens kunnen echte vaccins ook noceboreacties opwekken.

„Ze worden veroorzaakt doordat geprikte mensen soms doodgewone symptomen toewijzen aan de vaccinatie/prik. Maar angst en ook de verwachting dat er klachten zullen optreden, veroorzaken dat die klachten ook daadwerkelijk optreden”, zegt Ruud Coolen van Brakel van het Instituut Verantwoord Medicijngebruik. Hij benadrukt dat in real life de mensen natuurlijk altijd het echte vaccin krijgen en geen ’fopvaccin’.

Volgens Coolen van Brakel stuwt de grote aandacht voor bijwerkingen het aantal meldingen omhoog van zaken die helemaal geen bijwerking zijn. „Het maakt dat mensen heel scherp op hun lichaam gaan letten en allerlei zaken melden die ze voelen of ervaren, maar die feitelijk niks met het vaccin of de vaccinatie te maken hebben.”

(Tekst gaat door onder de foto)

Ruud Coolen van Brakel: „Mensen wijzen soms doodgewone symptomen toe aan de prik.”

Ruud Coolen van Brakel: „Mensen wijzen soms doodgewone symptomen toe aan de prik.”

Uit het onderzoek komt ook naar voren dat de daadwerkelijk gevaccineerden nog vaker bijwerkingen melden. Daar ervaart 46% klachten als hoofdpijn, malaise en vermoeidheid na de eerste prik. Vooral de tweede prik geeft klachten: maar liefst 61% voelt systemische bijwerkingen.

Maar ook lokale klachten, zoals pijn op de prikplek, een dikke arm of roodheid komen na de tweede ’echte’ vaccinatie veel meer voor: 72% tegenover 12% van de placebo-armen na de tweede prik.

Volgens Ted van Essen van de Influenzastichting komen dergelijke nocebo-effecten ook voor bij de griepprik. „Ook daar zijn onderzoeken naar gedaan en zie je nagenoeg dezelfde gemelde soort bijwerkingen. Alleen de lokale bijwerkingen – zoals pijn op de prikplek en stijfheid – worden meer gemeld bij de vaccin-prik en dat hoort natuurlijk, want dat is geen bijwerking maar werking.”

De bijwerkingen zijn bij de griepprik volgens Van Essen geringer dan bij de coronaprik, omdat daarover zoveel angst-verhalen rondgaan. „Angst is meestal de oorzaak dat men van alles gaat voelen.”

Versterken

De Jama-onderzoekers vinden het verklaarbaar dat na de tweede echte coronavaccinatie de klachten toenemen ten opzichte van de placebogroep. „We veronderstellen dat de tweede dosis van de vaccins zowel een robuustere immuunrespons als een overeenkomstig sterkere reeks bijwerkingen heeft veroorzaakt.”

Volgens de wetenschappers wordt in de informatiefolders over bijwerkingen na Covid-19-vaccinatie de veelvoorkomende symptomen zoals hoofdpijn en vermoeidheid vermeld.

„Er zijn aanwijzingen dat dit soort informatie angst en verwachtingen kan versterken. De huidige manier om het publiek via folders en in de media te informeren over mogelijke bijwerkingen door vaccins, kan dus noceboreacties oproepen of verder vergroten. Niettemin is het ethisch noodzakelijk om de deelnemers volledig te informeren over de mogelijke bijwerkingen van de vaccins.”

Coolen van Brakel stelt dat op basis van deze uitkomsten het misschien ook handig is om in de folders en voorlichting over de vaccins ook de nocebo-reacties openbaar te maken.

Ook de onderzoekers suggereren dat: „Er is meer onderzoek nodig naar deze mogelijke communicatiestrategie. Maar het draagt wel bij aan volledige openbaarmaking en is het onwaarschijnlijk dat dit schade berokkent. Bovendien kan het informeren van het publiek over het potentieel voor noceboreacties de zorgen over Covid-19-vaccinatie helpen verminderen, wat de aarzeling voor vaccinatie zou kunnen verminderen.”

Net binnen